Τι συμβαίνει με την ΠΥΡΚΑΛ (2)

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ

Η εξαγγελία πριν λίγους μήνες της πρόθεσης της κυβέρνησης να δημιουργήσει κυβερνητικό πάρκο στον χώρο του εργοστασίου της ΠΥΡΚΑΛ, έχει ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση γύρω από τον πολεοδομικό σχεδιασμό στην σημερινή συγκυρία. Στόχος των δύο κειμένων είναι να παρουσιάσους τα βασικά δεδομένα της υπόθεσης της ΠΥΡΚΑΛ.

Στο Α’ Μέρος του άρθρου (εδώ) περιγράφηκε το ιστορικό του εργοστασίου της ΠΥΡΚΑΛ και του γύρω οικισμού που αναπτύχθηκε σε σχέση με αυτό, διαμορφώνοντας μέσα στο χρόνο τη φυσιογνωμία της περιοχής. Συνοψίζοντας, η ΠΥΡΚΑΛ βρίσκεται χωροθετημένη σήμερα εντός μιας αστικής περιοχής με χαμηλή δόμηση και ήπιες χρήσεις, με ανάλογης δυναμικότητας οδικό δίκτυο και συγκοινωνιακές υποδομές, αλλά και έλλειψη ελεύθερων χώρων για τις εκεί γειτονιές. Η συνύπαρξη του καλυκοποιείου με τον αστικό ιστό που αναπτύσσονταν γύρω, αλλά και η ανάγκη για ελεύθερους χώρους και πράσινο, διαμόρφωσαν αιτήματα της τοπικής κοινωνίας για απομάκρυνση του εργοστασίου και απόδοση του χώρου για χρήσεις πάρκου και κοινωνικών που είναι απαραίτητες για την περιοχή. Τα αιτήματα αυτά εντάχθηκαν, ήδη την δεκαετία του ’90, στα θεσμοθετημένα εργαλεία σχεδιασμού, όπως είναι το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Δήμου Υμηττού. Στο Β’ Μέρος παρουσιάζουμε την πρόσφατη πρόταση της κυβέρνησης και τις θέσεις των συλλογικών φορέων του σχεδιασμού.

Στο τέλος του κειμένου παρατίθενται πηγές και σύνδεσμοι για σχετικά άρθρα γνώμης.

Continue reading “Τι συμβαίνει με την ΠΥΡΚΑΛ (2)”

Τι συμβαίνει με την ΠΥΡΚΑΛ;

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ

Η εξαγγελία πριν λίγους μήνες της πρόθεσης της κυβέρνησης να δημιουργήσει κυβερνητικό πάρκο στον χώρο του εργοστασίου της ΠΥΡΚΑΛ, έχει ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση γύρω από τον πολεοδομικό σχεδιασμό στην σημερινή συγκυρία: Ποιός σχεδιάζει τόσο σημαντικές για το μέλλον της πόλης παρεμβάσεις; Με ποιά δημοκρατική νομιμοποίηση, με ποιό όραμα για την πόλη και με ποιές διαδικασίες; Λαμβάνονται υπόψη οι πιεστικές ανάγκες για πράσινο και ελεύθερους χώρους, εκτιμώνται συστηματικά οι πολύπλευρες επιπτώσεις από τόσο βαθιές αλλαγές στη λειτουργία της πρωτεύουσας και στην καθημερινότητα των πολιτών; Ή μήπως ο πολεοδομικός σχεδιασμός χρησιμοποιείται ως εργαλείο για την μόχλευση του κτηματομεσιτικού/κατασκευαστικού κεφαλαίου; Για να επιταχύνει αναδιατάξεις στον αστικό χώρο και να δημιουργήσει ευκαιρίες κερδοσκοπίας για όσους μπορούν να τις εκμεταλλευτούν; Μετά τον πρώτο αιφνιδιασμό, φορείς όπως οι σύλλογοι Αρχιτεκτόνων και Πολεοδόμων – Χωροτακτών, αυτοδιοικητικές παρατάξεις κ.α. έχουν πλέον τοποθετηθεί θέτοντας τους προβληματισμούς τους.

Στόχος αυτού του κειμένου είναι να παρουσιαστούν τα βασικά δεδομένα της υπόθεσης της ΠΥΡΚΑΛ.

Στο Α’  Μέρος παραθέτουμε στοιχεία για την ιστορική εξέλιξη της περιοχής, που βοηθούν να κατανοήσουμε την φυσιογνωμία του αστικού χώρου, τα ζητήματα που προέκυπταν από την παρουσία του εργοστασίου εκεί, καθώς και τους στόχους που έθεσε ο σχεδιασμός διαχρονικά από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, μέχρι και πολύ πρόσφατα.

Στο Β’ Μέρος παρουσιάζονται η πρόσφατη (αιφνιδιαστική) κυβερνητική  πρόταση για τη δημιουργία του “κυβερνητικού πάρκου” και η αντίδραση φορέων του σχεδιασμού και της κοινωνίας των πολιτών. Στο τέλος των κειμένων παρατίθενται πηγές και σύνδεσμοι για σχετικά άρθρα γνώμης.

Continue reading “Τι συμβαίνει με την ΠΥΡΚΑΛ;”

Νομοθεσία για τον μητροπολιτικό πόλο Ελληνικού – Αγ. Κοσμά

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ

By Betoota44 – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=100207781

Η παρακάτω λίστα περιλαμβάνει την νομοθεσία που έχει θεσμοθετηθεί ειδικά για την περίπτωση του Μητροπολιτικού Πόλου Ελληνικού- Αγ. Κοσμά από το 2011 μέχρι σήμερα.

  1. ΝΟΜΟΣ 3985/2011 (ΦΕΚ 151/Α/1.7.2011): Το πρώην αεροδρόμιο του Ελληνικού και η παραλία του Αγίου Κοσμά εντάσσονται στο πρόγραμμα αποκρατικοποιήσεων.
  2. ΝΟΜΟΣ 3943/2011 (ΦΕΚ66/Α/31.3.2011): Με το αρ.42 ιδρύεται η Ελληνικό ΑΕ.
  3. ΝΟΜΟΣ 4093/2012 (ΦΕΚ 222/Α/12.12.2012):[1] Μεταφορά στο ελληνικό δημόσιο της πλήρους και αποκλειστικής κυριότητας όλων των εκτάσεων και ακινήτων του πρώην Αεροδρομίου Ελληνικού, τα οποία βρίσκονται στην έκταση που ορίστηκε ως «Μητροπολιτικός Πόλος Ελληνικού – Αγ. Κοσμά».
  4. ΝΟΜΟΣ 4277/2014 (ΦΕΚ 156/Α/1.8.2014): Ενσωματώνονται στο Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας-Αττικής οι προβλέψεις του Ν.4062/2012 για τον Μητροπολιτικό Πόλο Ελληνικού – Αγίου Κοσμά.
  5. ΝΟΜΟΣ 4422/2016 (ΦΕΚ 181/Α/27.9.2016):[2] Κύρωση σύμβασης αγοραπωλησίας μετοχών της ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΕ / Μεταβολή του άρ. 2 ν. 4067/2012 ως προς την πρόβλεψη ελάχιστος ποσοστού επιφάνειας των τουριστικών καταλυμάτων επί της συνολικής δόμησης του ψηλού κτιρίου / προβλέψεις για την κατασκευή και λειτουργία παιδικής χαράς στην κτιριακή ενότητα Α1 / Δικαίωμα κατασκευής περιφράξεων.
  6. ΝΟΜΟΣ 4549/2018 (ΦΕΚ 105/Α/14.06.2018):[3] Με το Α Τμήμα του νόμου ιδρύεται «Φορέας διαχείρισης κοινόχρηστων χώρων εντός του Μητροπολιτικού Πόλου Ελληνικού – Αγίου Κοσμά».
  7. ΝΟΜΟΣ 4574/2018 (ΦΕΚ 191/Α/13.11.2018):[4] Το άρ. 7, παρ. 5 προβλέπει ότι οι οικοδομικές άδειες χορηγούνται από το Γραφείο Ελληνικού της ΓΓ Δημόσιας Περιουσίας που υπάγεται στο Υπουργείο Οικονομικών (!!).
  8. ΝΟΜΟΣ 4621/2019 (ΦΕΚ 128/Α/31.7.2019):[5] Με το άρθρο 3, μεταβάλλονται διατάξεις του ν. 4062/2012 σχετικές με τα ύψη κτιρίων και εγκαταστάσεων για τα τμήματα με πρόσωπο στη Λεωφ. Βουλιαγμένης και τη Λεωφ. Ποσειδώνος.
  9. ΝΟΜΟΣ 4638/2019 (ΦΕΚ 181/Α/18.11.2019):[6] Με το άρθρο 30 προβλέπεται ότι με απόφαση θα πρέπει να καθοριστεί καταληκτική ημερομηνία, κατά την οποία η ΕΛΛΗΝΙΚΟ Α.Ε. υποχρεούται να παραδώσει τους κοινόχρηστους χώρους.
  10. ΝΟΜΟΣ 4663/2020 (ΦΕΚ 30/Α/12.2.2020):[7] Με το άρθρο 67 εισάγονται νέες «Ρυθμίσεις για τα υφιστάμενα κτίσματα και τις εγκαταστάσεις εντός του Μητροπολιτικού Πόλου Ελληνικού Αγίου Κοσμά», αρκετές από τις οποίες τροποποιήθηκαν με τον ν. 4787/2021 (όπως πχ οι τακτοποιητικές για παράνομες κατασκευές ρυθμίσεις της παρ. 1). Με τις διατάξεις της παρ. 1 (η οποία τροποποιήθηκε με το άρ. 5 του ν. 4787/2021), νομιμοποιούνται όλες οι αυθαίρετες εγκαταστάσεις «(κτίρια και εν γένει κτίσματα και κατασκευές), που έχουν ανεγερθεί μέχρι την ημερομηνία δημοσίευσης του παρόντος νόμου είτε με άδεια είτε χωρίς άδεια είτε καθ’ υπέρβαση αυτής».
  11. ΝΟΜΟΣ 4712/2020 (ΦΕΚ 146/Α/29.7.2020):[8] Με το άρθρο 74 εισάγεται πρόβλεψη για ανεξάρτητο μηχανικό που ελέγχει και εγκρίνει τις «μελέτες που είναι αναγκαίες για την εκτέλεση των έργων υποδομής του Παραρτήματος I», την επίβλεψη εργασιών, τη συμφωνία των εργασιών που εκτελούνται με τις μελέτες (που έχει ο ίδιος εγκρίνει), και την έκδοση βεβαιώσεων περαίωσης έργων. Με απόφαση των υπουργών Οικονομικών και Ανάπτυξης και Επενδύσεων (όχι ΥΠΕΝ) καθορίζονται τα προσόντα του Ανεξάρτητου Μηχανικού.
  12. ΝΟΜΟΣ 4787/2021 (ΦΕΚ 44/Α/26.3.2021):[9] Με τον νόμο αυτόν η Βουλή εγκρίνει και τυπικά τη σύμβαση διανομής του ακινήτου, ενώ εισάγει μια σειρά από διατάξεις τροποποίησης των ειδικών (κατά παρέκκλιση της ισχύουσας σχετικής νομοθεσίας) ρυθμίσεων για την παραχώρηση χρήσης αιγιαλού και παραλίας, τη χρήση αυθαιρέτων κατασκευών, τις οικοδομικές άδειες, τις άδειες κατεδάφισης, κλπ.
  13. ΝΟΜΟΣ 4804/2021 (ΦΕΚ 90/Α/5.6.2021):[10] Με το άρθρο 113 προβλέπεται ρόλος του ΓΓ Χωρικού Σχεδιασμού του ΥΠΕΝ, μέσα από υποβολή σε αυτόν έκθεσης του προϊσταμένου του Γραφείου Ελληνικού για το έργο κάθε έτους.
  14. ΝΕΟΣ ΝΟΜΟΣ (ψηφίστηκε στις 9.12.2021):[11] Με το άρθρο 40, που δεν τέθηκε ποτέ σε δημόσια διαβούλευση και κατατέθηκε ως τροπολογία στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων για τη δίκαιη μετάβαση και την απολιγνιτοποίηση, εισάγονται, μεταξύ άλλων, διατάξεις για:
    1. τη λειτουργία των κύριων τουριστικών καταλυμάτων
    1. των παιδικών χαρών
    1. δημιουργία τσίρκων και λούνα παρκ
    1. την κατάρτιση συμβολαιογραφικών εγγράφων
    1. την κατασκευή περιφράξεων
    1. τη λειτουργία αθλητικών εγκαταστάσεων
    1. τη δυνατότητα υπέρβασης των υψών των κτιρίων κατά 10 μ. για να τοποθετούνται πέργκολες ή πυλώνες φωτισμού.

Για τις μεταβολές στο θεσμικό πλαίσιο και τους οικοδομικούς όρους εκμετάλλευσης της έκτασης του πρώην Αεροδρομίου Ελληνικού πραγματοποιήθηκε μια διαβούλευση (ν. 4062/2012).

Continue reading “Νομοθεσία για τον μητροπολιτικό πόλο Ελληνικού – Αγ. Κοσμά”

ΠΥΡΚΑΛ και κέντρο Αθήνας: Είναι ανεκτή η διαβούλευση;

ΑΠΟΨΕΙΣ

του Λουκά Τριάντη [1]

Συγκλίσεις και αιτήματα για διάλογο από επιστημονικούς και επαγγελματικούς φορείς

Σε συνέχεια της εξαγγελίας της ελληνικής κυβέρνησης για τη δημιουργία «κυβερνητικού πάρκου» στις εγκαταστάσεις της ΠΥΡΚΑΛ στο Δήμο Δάφνης-Υμηττού και τη σαρωτική εκκένωση υπουργείων από το κέντρο της Αθήνας τον περασμένο Απρίλιο, πρόσφατη προσθήκη-τροπολογία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) με τίτλο «Λειτουργία χώρων διοίκησης και ελεύθερου χώρου-αστικού πρασίνου στο χώρο της ΠΥΡΚΑΛ» ψηφίστηκε μαζί με το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων (ΥΠΑΝ) για τις «στρατηγικές επενδύσεις και βελτίωση του επενδυτικού περιβάλλοντος». Η τροπολογία προσδιόριζε επιτρεπόμενες γενικές και ειδικές κατηγορίες χρήσεων γης, όρους και περιορισμούς δόμησης και το ποσοστό κοινόχρηστων και κοινωφελών χώρων. Ενάντια σε ευρωπαϊκές κατευθύνσεις, πολεοδομικά κεκτημένα και τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ), η νομοθετική ρύθμιση δεν αναφερόταν σε κάποιο υφιστάμενο σχεδιασμό ή εκφρασμένη χωρική στρατηγική, δεν στηριζόταν σε κάποια μελέτη ή στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση που να αξιολογεί επιπτώσεις και εναλλακτικές, δεν είχε περάσει κανένα στάδιο διαβούλευσης ή «ωρίμανσης».

Continue reading “ΠΥΡΚΑΛ και κέντρο Αθήνας: Είναι ανεκτή η διαβούλευση;”

Η οδός Πανεπιστημίου ως βιτρίνα

Αποψεις

του Απόστολου Κυριαζή

Δεν ήταν η πρώτη φορά που η οδός Πανεπιστημίου μονοπωλεί το ενδιαφέρον των αστικών παρεμβάσεων/αναπλάσεων και δεν θα είναι η τελευταία. Η επιμονή αυτή – ειδικά κατά τα τελευταία είκοσι χρόνια – φανερώνει συγκεκριμένες παθογένειες στο ελληνικό σύστημα διαχείρισης, διακυβέρνησης και (ανα)σχεδιασμού του αστικού χώρου.

Η Αθήνα του 2004, πέρα από τις κυκλοφοριακές υποδομές, όχι μόνο δεν βρήκε απαντήσεις στις μεταολυμπιακές χρήσεις των εγκαταστάσεων, αλλά επιπλέον δεν ενδιαφέρθηκε να χρησιμοποιήσει τη συγκυρία προς όφελος της και να κοιτάξει βαθύτερα στα δομικά προβλήματα που είχαν ήδη ξεκινήσει να συσσωρεύονται. Και τα δομικά προβλήματα δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ούτε με «ασπιρίνες» σημειακών παρεμβάσεων (το λεγόμενο και “acupuncture urbanism”) ούτε – ακόμη περισσότερο – με παρεμβάσεις που στοχεύουν σε βραχυπρόθεσμα, επιφανειακά, συνδεδεμένα με τον τουρισμό οφέλη, όπως η λογική των αναπλάσεων στου Ψυρρή, στο Γκάζι και αλλού.

Continue reading “Η οδός Πανεπιστημίου ως βιτρίνα”

Οδός Πανεπιστημίου: Μια σύντομη αναδρομή στην ιστορία των αναπλάσεων 

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ

Lapost, CC BY-SA 3.0 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0, via Wikimedia Commons

Η οδός Πανεπιστημίου επέστρεψε στην επικαιρότητα πρόσφατα (στις 12 Οκτωβρίου), με την αναφορά του Δημάρχου Αθηναίων Κ. Μπακογιάννη στη χρήση πλατανιών, ως μέρος της τελικής φάσης του προγράμματος «Μεγάλος Περίπατος». Είχε προηγηθεί η πρώτη φάση του προγράμματος, με την προσπάθεια εγκατάστασης διακοσμητικών φυτικών στοιχείων και προσωρινών επιχρωματισμών εν είδει ποδηλατόδρομων.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η Πανεπιστημίου μονοπωλεί το ενδιαφέρον δημοτικών και κρατικών αρχών ως το κοινό σημείο αναφοράς περί ανάπλασης του κέντρου της πόλης. Τα τελευταία είκοσι χρόνια, η παρουσία της στους εκάστοτε σχεδιασμούς είναι σταθερή. Αν και – προφανώς – ως κεντρικός και ιστορικός άξονας της πόλης δικαιούται να συμμετέχει σε αντίστοιχες προσπάθειες αναβάθμισης του αστικού χώρου, αρκεί αυτό να δικαιολογήσει την εκ νέου επιλογή της;

Continue reading “Οδός Πανεπιστημίου: Μια σύντομη αναδρομή στην ιστορία των αναπλάσεων “

Η υφαρπαγή των κοινών της πόλης μέσω χωρικών και θεσμικών ρυθμίσεων

Αποψεις

του Λουκά Τριάντη

Το «κυβερνητικό πάρκο» ως παράδειγμα ανατροπών για την πόλη και το σχεδιασμό[1]

Η διάβρωση της κεντρικότητας της πόλης ως υφαρπαγή

Η εξαγγελία της ελληνικής κυβέρνησης για τη δημιουργία ενός «κυβερνητικού πάρκου» στις εγκαταστάσεις της ΠΥΡΚΑΛ στο Δήμο Δάφνης-Υμηττού προβλέπει τη σαρωτική μεταστέγαση όλων των υπουργείων που παραμένουν στο  κέντρο της Αθήνας – πλην ενός –, μαζί με την Προεδρία της κυβέρνησης και κάποιους φορείς του δημοσίου. Με άλλα λόγια, προωθεί την οριστική απομάκρυνση του διοικητικού κέντρου της Ελλάδας από το κέντρο της Αθήνας – και εκτός των διοικητικών ορίων του Δήμου Αθηναίων – για πρώτη φορά από την ανακήρυξη της Αθήνας σε πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους το 1834. Δηλαδή από ένα κέντρο πόλης που αναπτύχθηκε στην ίδια θέση – και ως συνέχεια – της αρχαίας πόλης, με καθοριστική σημασία για την ιδεολογική, κοινωνική και ταυτοτική συγκρότηση τόσο της ίδιας της πόλης όσο και της Ελλάδας ως επικράτεια και ως κοινωνία, αλλά και των σχέσεών τους με τον κόσμο. Γενεαλογικά, η εξαγγελία αποτελεί συνέχεια ρητών ή άρρητων χωρικών πολιτικών αποκέντρωσης – της μεταποίησης, της κατοικίας, των πανεπιστημίων, της επιτελικής διοίκησης, του χρηματιστηρίου, πόλων της πνευματικής ζωής και του πολιτισμού – που κατά τις τελευταίες δεκαετίες, και σε συνάρτηση με ευρύτερες παραγωγικές αναδιαρθρώσεις, διαβρώνουν την κεντρικότητα της πόλης και ωθούν το κέντρο της Αθήνας προς μια κρίσιμη μετατόπιση: από ένα πολυλειτουργικό και, εκ των πραγμάτων, κοινωνικά πολυσυλλεκτικό κέντρο προς ένα περισσότερο μονολειτουργικό, θεματοποιημένο και κοινωνικά ομογενοποιημένο κέντρο τουρισμού και αναψυχής.[2]

Continue reading “Η υφαρπαγή των κοινών της πόλης μέσω χωρικών και θεσμικών ρυθμίσεων”

Λόφος του Στρέφη, η “πιπίλα της διαβούλευσης” και οι παρεμβάσεις στην πόλη

αποψεισ στον τυπο

του Άρη Καλαντίδη

Πολύ θυμωμένο τον άκουσα τον Κώστα Μπακογιάννη στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου τη Δευτέρα 1η Φεβρουαρίου 2021, όταν απαίτησε «να σταματήσουμε με την πιπίλα της διαβούλευσης». Ο διαξιφισμός ήταν για τα σχέδια παρεμβάσεων στο Λόφο Στρέφη, όπου η αντιπολίτευση τον κατηγορούσε για έλλειψη διαβούλευσης.

Ο Δήμαρχος, αν και κατά τη γνώμη μου είχε δίκιο όταν έλεγε πως δεν πρόκειται για «ιδιωτικοποίηση του δημόσιου χώρου», πήγε ένα βήμα παραπάνω, κατηγορώντας όλους όσοι βλέπουμε προβλήματα στο εγχείρημα πως υποστηρίζουμε την ανομία.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο στο 2020mag.