Χωροθέτηση σταθμού υγροποιημένου φυσικού αερίου στον Βόλο

ΑΠΟΨΕΙΣ

Άρθρο με αφορμή την έγκριση της ΡΑΕ για χωροθέτηση σταθμού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στον Βόλο.

Του Απόστολου Κυριαζή

Αν και Βολιώτης, τα τελευταία χρόνια παρακολουθώ τα γεγονότα της πόλης από την απόσταση που επιτρέπει η δουλειά μου στο εξωτερικό, για να τα βιώσω κάθε καλοκαίρι, όταν επιστρέφω. Διαπιστώνω ωστόσο ότι η πόλη μου διατηρεί μια σταθερά πορεία υποβάθμισης σε όλα τα επίπεδα, ίσως και με πιο έντονες επιπτώσεις από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, εξαιτίας του μικρότερου πληθυσμιακού μεγέθους (υπό την έννοια ότι ένα ζήτημα θα επηρεάσει περισσότερο μια μικρή πόλη, ή αντίστροφα, θα κρυφτεί δυσκολότερα). Περιβάλλον, δημόσιος χώρος, οικονομικά, πολεοδομία, κοινωνική πρόνοια, υποδομές και πολλά άλλα θέματα έχουν αποτελέσει σημείο τριβής πολλές φορές τα τελευταία χρόνια. 

Η πρόσφατη δημοσιοποίηση της έγκρισης της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας για χωροθέτηση σταθμού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) αποτελεί το κερασάκι στην τούρτα, καθώς ενώ οι διαδικασίες έγκρισης παραμένουν ασαφείς, οι μακρόχρονες επιπτώσεις από την ύπαρξη του έργου αυτού κρίνονται το λιγότερο ανησυχητικές. 

Σύμφωνα με τη σχετική απόφαση της ΡΑΕ, θα κατασκευαστεί ένας πλωτός, υπεράκτιος, τερματικός σταθμός Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG) αλλά και οι αναγκαίοι αγωγοί (υποθαλάσσιοι και χερσαίοι) σύνδεσης του σταθμού με το υφιστάμενο δίκτυο, στα Πευκάκια, στην άκρη του υφιστάμενου πέτρινου κυματοθραύστη. Ο σταθμός θα έχει διαστάσεις 365×150μ. (που θα αυξηθούν σε 415x200m για λόγους ασφαλείας), με τέσσερις μονάδες αποθήκευσης συνολικού όγκου 180.000m³ και ύψους 26m (οι γνωστές «λευκές μπάλες») και δυνατότητα σύνδεσης ενός πλοίου. Τέλος, το χερσαίο κομμάτι του αγωγού σύνδεσης από τα Πευκάκια μέχρι την Α’ Βιομηχανική Περιοχή Βόλου, διασχίζει μόνο αγροτικές περιοχές και μπορεί να καταβυθίζεται τοπικά. 

Τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι τόσο πρακτικά όσο και διαδικαστικά: Όσον αφορά στο πρακτικό σκέλος: 

  • Τα Πευκάκια αποτελούν έναν από τους τελευταίους αστικούς χώρους πρασίνου – σε μια πόλη με ελάχιστο πράσινο, το λιγότερο αναλογικά σε σχέση με τις περισσότερες πόλεις της Ελλάδας – με τον παράκτιο λόφο να αποτελεί γνώριμο τοπόσημο για την πόλη. Η χωροθέτηση του σταθμού θα καταστρέψει οπτικά το παραλιακό μέτωπο της πόλης. 
  • Τα Πευκάκια επίσης αποτελούν σημαντικό αρχαιολογικό χώρο, αφού πρόκειται για την Ακρόπολη της Αρχαίας Δημητριάδας, σημαντικής πόλης κυρίως κατά τους Μακεδονικούς χρόνους, με όμορες χρήσεις κατοικίας και ψυχαγωγίας. Η άμεση γειτνίαση με τον προτεινόμενο σταθμό θα έχει ως άμεση συνέπεια την υποβάθμιση της περιοχής. Επιπλέον, οι χρήσεις αυτές αποκρύβονται στην απόφαση της ΡΑΕ (αναφορά μόνο σε «αγροτικές χρήσεις») με άμεσες επιπτώσεις ακόμα και από την κατασκευή του συνδετήριου αγωγού. 
  • Η επιλεγμένη περιοχή του πλωτού σταθμού βρίσκεται ακριβώς στην έξοδο των πλοίων από το λιμάνι του Βόλου. Ενώ στην έκθεση υπάρχει αναφορά ότι βρίσκεται «εκτός των γραμμών πλεύσης των μεγαλύτερων πλοίων που εξυπηρετούνται από το Λιμένα του Βόλου», δεν υπάρχει αναφορά στα πολύ μεγαλύτερα κρουαζιερόπλοια που σταθμεύουν στον Βόλο, αλλά και στην προτεινόμενη λειτουργία του λιμένα ως σταθμού υδροπλάνων. 

Όσον αφορά στα διαδικαστικά/θεσμικά ζητήματα, τα οποία δεν στερούνται και πρακτικής χροιάς:

  • Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα της άδειας, οι τεχνικές και περιβαλλοντικές μελέτες αλλά και η ολοκλήρωση της περιβαλλοντικής αδειοδότησης υπολογίζονται σε έξι μήνες από την παροχή της άδειας, ενώ η κατασκευή του σταθμού μπορεί να ξεκινήσει άμεσα – χωρίς να περιμένει την έγκριση των πολύ σημαντικών αυτών μελετών.  
  • Στην ίδια παράγραφο, όσον αφορά στη χρονική διάρκεια της κατασκευής, υπάρχει αναντιστοιχία ανάμεσα στην αριθμητική και την ολόγραφη τιμή (δεκατρείς και δεκαπέντε μήνες αντίστοιχα). 
  • Δεν υπάρχει καμία αναφορά σε άλλα επίπεδα σχεδιασμού (Ειδικά Χωροταξικά Σχέδια, Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο κ.ά.), ούτε στο πώς αυτή η απόφαση επηρεάζει το πολεοδομικό συγκρότημα Βόλου, ούτε, πολύ περισσότερο, στο κατά πόσο το ισχύον στρατηγικό πλαίσιο σχεδιασμού (σε εθνικό, περιφερειακό και μητροπολιτικό επίπεδο) επιτρέπει αυτή την απόφαση της ΡΑΕ. 
  • Επιπλέον, η χωροθέτηση μιας τόσο βαριάς βιομηχανικής μονάδας σε τόσο μικρή απόσταση από περιοχές κατοικίας και ειδικής προστασίας ύψιστης σημασίας (αρχαιολογικός χώρος, αστικό δάσος κ.ά.), πέρα από την προφανή όχληση, εγείρει και θέματα σχετικά με την ασφάλεια των κατοίκων. Η χωροθέτηση νέων βιομηχανικών μονάδων υψηλής όχλησης κοντά σε οικιστικές περιοχές αλλά και αντιθέτως η επέκταση οικιστικών περιοχών προς υφιστάμενες περιοχές όχλησης ελέγχονται από την εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία και συγκεκριμένα την Οδηγία Seveso (Κ.Υ.Α 172058/2016, ΦΕΚ 354/Β` 17.2.2016). Σύμφωνα με αυτή, συντάσσεται εξειδικευμένη μελέτη που ορίζει ομόκεντρες ζώνες επικινδυνότητας από βιομηχανικά ατυχήματα (εκρήξεις κ.ά.), με αντίστοιχα σενάρια ετοιμότητας και με προτάσεις-δεσμεύσεις για απαγορεύσεις οικιστικών επεκτάσεων ή βιομηχανικών εφαρμογών. 

Αρχικά να ειπωθεί ότι η άδεια της ΡΑΕ αναφέρει γενικώς περί περιβαλλοντικών μελετών, αποφεύγοντας οποιαδήποτε αναφορά στην Οδηγία Seveso. Ωστόσο, έχω συμμετάσχει προσωπικά στην μελέτη τριών ζωνών Seveso στην Ελλάδα: Στη Θεσσαλονίκη για την περιοχή των διυλιστηρίων στα Διαβατά (ως μέλος της ομάδας αναθεώρησης του Ρυθμιστικού Σχεδίου), στην Καβάλα για την περιοχή του εργοστασίου Φωσφορικών Λιπασμάτων (ως μέλος της ομάδας μελέτης του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Καβάλας) και στην Αλεξανδρούπολη για την περιοχή Μαΐστρου (ως μέλος της ομάδας μελέτης ορισμένων οικιστικών μονάδων του Δήμου). Και στις τρεις περιπτώσεις, οι αντίστοιχοι κύκλοι κάλυπταν σημαντικά κομμάτια οικιστικού ιστού, με αποτέλεσμα τις αυστηρές συστάσεις προς οποιαδήποτε πολεοδομική παρέμβαση στην περιοχή. 

Το ίδιο θα ισχύσει και για τον Βόλο, αφού επιπλέον μιλάμε για αποστάσεις μικρότερες των χιλίων μέτρων από τα παραλιακά μέτωπα στον Άγιο Κωνσταντίνο και τις Αλυκές και για μηδέν αντίσταση του ωστικού κύματος οποιασδήποτε έκρηξης από την επίπεδη επιφάνεια της θάλασσας. Παραδόξως, η αντίστοιχη άδεια της ΡΑΕ για την Αλεξανδρούπολη χωροθετεί τον σταθμό LNG εντός της θάλασσας, δέκα χιλιόμετρα από τη Μάκρη και 24 χιλιόμετρα από την Αλεξανδρούπολη! Η σύγκριση ανάμεσα στη σοβαρότητα με την οποία λήφθηκε υπ’ όψιν η ασφάλεια των κατοίκων στις δύο περιπτώσεις είναι αναπόφευκτη. 

  • Τέλος, δεν υπάρχει η οποιαδήποτε αναφορά σε διαδικασίες δημόσιας διαβούλευσης, αν και όφειλε να υπάρχει.

Η αδράνεια που διακατέχει τα τελευταία χρόνια τον Βόλο φανερώθηκε και στην περίπτωση αυτή. Δεν υπήρξε η οποιαδήποτε αντίδραση από τον Δήμο Βόλου και από το τοπικό γραφείο της Νέας Δημοκρατίας, ενώ με μεγάλη καθυστέρηση αντέδρασε η αντιπολίτευση. Τα φίλα προσκείμενα στην Κυβέρνηση ΤΕΕ και Περιφέρεια Θεσσαλίας δεν αναφέρονται για ευνόητους λόγους. Η μοναδική – και μάλιστα έντονη – αντίδραση παρατηρήθηκε από την Περιβαλλοντική Πρωτοβουλία Μαγνησίας, που με ανακοίνωσή της επιρρίπτει ευθύνες σε τοπική και κεντρική εξουσία και προαναγγέλλει προσφυγή στο ΣτΕ. 

Και πώς να μη μιλάμε για αδράνεια, όταν αυτή η πόλη τα τελευταία χρόνια κάνει σταθερά βήματα συνεχούς και ακραίας – πλέον – υποβάθμισης. Από την καύση απορριμμάτων στο εργοστάσιο της ΑΓΕΤ και το καρκινογόνο νέφος που αποδεδειγμένα πνίγει συχνά την πόλη, την απόπειρα του Δήμου να εμπορευθεί τις πηγές νερού στο δυτικό Πήλιο, την καταστροφή των σιδηροδρομικών γραμμών του «Μουτζούρη» αλλά και της πύλης του παλιού κοιμητηρίου της πόλης – και τα δύο κηρυγμένα ως μνημεία της νεότερης ιστορίας – με αφορμή το ξεπερασμένο εδώ και δεκαετίες πρόγραμμα των κυκλικών κόμβων, που αδιαφορεί πλήρως για τους πεζούς, τον εδώ και δεκαετίες εμπαιγμό της πόλης από τον ΟΣΕ (προ και μετά ιδιωτικοποίησης) με αποκορύφωμα το κλείσιμο του ιστορικού σταθμού λόγω μετακίνησης προσωπικού, τη σκαιή συμπεριφορά του Δημάρχου ενάντια στις Εφορίες Μνημείων, στις Επιτροπές Αρχιτεκτονικού Ελέγχου αλλά και στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, που με τις αποφάσεις τους προσπαθούν να υπερασπίσουν τη νομιμότητα, τον παραγκωνισμό κάθε κοινωνικής πολιτικής και την αντικατάστασή της με μια συστηματική επένδυση σε δημοφιλή πλην επιφανειακά σόου, αλλά και πλήθος άλλων αποφάσεων που πλήττουν την ποιότητα του αστικού χώρου, την κοινωνική συνοχή και την ένδοξη, υλική και άυλη ιστορία της πόλης. 

Ο νομός Μαγνησίας διατηρεί την πρώτη θέση όσον αφορά στην ανεργία τα τελευταία χρόνια, πριν και κατά τη διάρκεια της πανδημίας, με ποσοστά που αγγίζουν το 20%. Η έλλειψη συντονισμένης αντιπολίτευσης (αλλά και συμπολίτευσης) οδήγησαν δις στην επικράτηση της παρούσας δημοτικής αρχής. Ταυτόχρονα, το 2015 ο Βόλος ψήφισε τη Χρυσή Αυγή με ποσοστό κοντά στο 9%, αναδεικνύοντας την έλλειψη επιλογών στους νέους καθώς και την απώλεια της ιστορικής συνέχειας της πόλης (με αποκορύφωμα τις ψήφους των δημοτών της προσφυγικής Νέας Ιωνίας στις τελευταίες δημοτικές εκλογές). 

Ο Βόλος βρίσκεται σε κατάσταση μακρόχρονης ύπνωσης, σε ένα κοινωνικό και πολιτικό κώμα. Οι τελευταίες αποφάσεις φέρνουν την πόλη σε πραγματική κατάσταση κινδύνου, αντιμέτωπη με ανυπολόγιστο ρίσκο με μηδενικά οφέλη για την τοπική οικονομία, με πρόσχημα την αλλαγή ενεργειακής στρατηγικής. Η υπόθεση της άδειας της ΡΑΕ για σταθμό LNG στον Βόλο είναι ενδεικτική ενός διάτρητου συστήματος διακυβέρνησης με πλήρη απάθεια για τον λαό και για το περιβάλλον. Αληθινά αναρωτιέμαι ποιος αποφασίζει για μια πόλη, και με ποιες διαδικασίες. Δεν είναι πλέον θέμα ιδεολογίας, είναι θέμα ύψιστου δημοσίου συμφέροντος, θέμα ασφάλειας, θέμα ζωής ή θανάτου για τους κατοίκους. 

Εικόνα 1: Η προτεινόμενη χωροθέτηση του σταθμού LNG στα Πευκάκια Βόλου και οι αποστάσεις του από την στεριά και τις πλησιέστερες περιοχές κατοικίας (πηγη: Κώστας Μανωλίδης, επεξεργασία: Απόστολος Κυριαζής).

Εικόνα 2: Η προτεινόμενη χωροθέτηση του σταθμού LNG στην Αλεξανδρούπολη (πηγή: ΡΑΕ).

Εικόνα επικεφαλίδας: Αναπαράσταση της θεας στο “κορδόνι” μετά την εγκατάσταση του σταθμού LNG στα Πευκάκια (πηγή, επεξεργασία: συγγραφέας).

Author: Απόστολος Κυριαζής

Apostolos Kyriazis was born in Thessaloniki, Greece in 1976. He holds a Diploma (BArch and MArch) in Architecture, an MSc in Urban Planning and a PhD in Architecture (Aristotle University of Thessaloniki). He is serving Architecture as both a practitioner and a scholar/academic since 2000, with two participations at the Venice Biennale of Architecture and an expanding record of funded research. He is also an awarded photographer. He currently teaches in Abu Dhabi University. For more info: www.apostoloskyriazis.com

%d bloggers like this: