Διαβούλευση και εργαλεία χωρικού σχεδιασμού (3)

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ

Αυτό είναι το τρίτο σύντομο άρθρο τεκμηρίωσης για την θεσμοθετημένη διαβούλευση στον χωρικό σχεδιασμό στην Ελλάδα. Το πρώτο μέρος μπορείτε να το βρείτε εδώ και το δεύτερο εδώ.


Ένα σημείο ιδιαίτερης σημασίας αποτελεί η διαφοροποίηση στους όρους της διαβούλευσης μεταξύ του καθολικού/ολοκληρωμένου και του ειδικού σχεδιασμού.

Διαβούλευση στον καθολικό/ολοκληρωμένο σχεδιασμό

Από τη μια, ο καθολικός/ολοκληρωμένος σχεδιασμός σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης πρώτου και δευτέρου βαθμού εμπεριέχει διαδικασίες ενημέρωσης του κοινού και διαβούλευσης με εμπλεκόμενα μέρη και φορείς της κοινωνίας των πολιτών. Στον σχεδιασμό αυτού του τύπου μπορεί να υπαχθεί ο τοπικός πολεοδομικός σχεδιασμός-ΤΠΣ και ο περιφερειακός χωροταξικός σχεδιασμός-ΠΧΠ.

  • Περιλαμβάνει, τόσο στο στάδιο της ανάλυσης όσο και της πρότασης, ανοιχτές προς το κοινό συνεδριάσεις δημοτικών ή περιφερειακών συμβουλίων, παρεμβάσεις εκ μέρους ατόμων, συλλογικοτήτων, φορέων, κομματικών παρατάξεων και διαδικασίες υποβολής θέσεων προς αξιολόγηση στην κατεύθυνση ενσωμάτωσης των αποτελεσμάτων της διαβούλευσης και την οριστικοποίηση της πρότασης.
  • Επιπλέον διαδικασίες διαβούλευσης προβλέπονται κατά τη δημοσιοποίηση της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ), στο τελικό στάδιο προ της θεσμοθέτησής τους.
  • Αν και δεν προϋποθέτει διαδικασίες συμμετοχικότητας, οι διαδικασίες διαβούλευσης που προβλέπει αποτελούν αποτελούν προϋποθέσεις οιονεί συνδιαμορφώσεων του σχεδιασμού.

Διαβούλευση στον ειδικό πολεοδομικό σχεδιασμό

Από την άλλη, τα ειδικά εργαλεία σχεδιασμού, και μάλιστα του πολεοδομικού σχεδιασμού, κατά κανόνα δεν υποστηρίζονται από υποχρεώσεις διαβούλευσης κατά την εκκίνηση ή κατά τη διάρκεια εκπόνησής τους, ούτε καν στο επίπεδο ενημέρωσης του οικείου Δήμου. Η διαβούλευση προβλέπεται μόνο εκ των υστέρων, στο τελικό στάδιο της δημοσιοποίησης της ΣΜΠΕ, συχνά με συντετμημένους χρόνους ως προς τις προθεσμίες υποβολής απόψεων, και με ήδη ειλημμένες και δεδομένες αποφάσεις ως προς τη χωροθέτηση, τις χρήσεις γης, τους όρους και περιορισμούς δόμησης κ.ο.κ. Με δεδομένο ότι ουσιώδεις αλλαγές και τροποποιήσεις στο σχεδιασμό δεν μπορούν να ενσωματωθούν χωρίς τροποποίηση και της ΣΜΠΕ τους περιορίζει καθοριστικά τα περιθώρια και το περιεχόμενο της διαβούλευσης. 

Η μετατροπή της υποχρεωτικής διαδικασίας προέγκρισης, η οποία έκρινε την καταρχήν δυνατότητα χωροθέτησης ενός Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου, σε προαιρετική σύμφωνα με το ν.4759/2020 (Α΄ 245) «Εκσυγχρονισμός της Χωροταξικής και Πολεοδομικής Νομοθεσίας και άλλες διατάξεις» περιορίζει περαιτέρω τις δυνατότητες διαβούλευσης. Η προέγκριση προβλέπεται ακόμα, μετά από σχετική απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας και σύμφωνη γνώμη του Κεντρικού Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΚΕΣΥΠΟΘΑ), αλλά ως δυνατότητα παρά ως υποχρέωση.

  • Στην κατηγορία του ειδικού πολεοδομικού σχεδιασμού υπάγονται, με τις δικές τους επιμέρους ρυθμίσεις: τα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΕΠΣ), οι Περιοχές Ολοκληρωμένης Τουριστικής Ανάπτυξης (ΠΟΤΑ), οι Περιοχές Οργανωμένης Ανάπτυξης Παραγωγικών Δραστηριοτήτων (ΠΟΑΠΔ), οι Οργανωμένοι Υποδοχείς Μεταποιητικών και Επιχειρηματικών Δραστηριοτήτων, τα Ειδικά Σχέδια Χωρικής Ανάπτυξης Δημοσίων Ακινήτων (ΕΣΧΑΔΑ), τα Ειδικά Σχέδια Χωρικής Ανάπτυξης Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΣΧΑΣΕ), Σχέδιο Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης (ΣΟΑ) για το Μητροπολιτικό Πόλο Ελληνικού-Αγ.Κοσμά.
  • Αυτά τα εργαλεία ειδικού και κατά περίπτωση σχεδιασμού έχουν συνήθως αναπτυξιακό χαρακτήρα, συχνά βρίσκονται σε περιοχές ιδιαίτερης περιβαλλοντικής αξίας και είναι αυτά που τείνουν να συναντούν τις επιφυλάξεις ή αντιδράσεις τοπικών κοινοτήτων. Ταυτόχρονα, είναι τα εργαλεία σχεδιασμού με τις ελάχιστες προϋποθέσεις δημόσιας διαβούλευσης, όπως αυτές απορρέουν από το κοινοτικό δίκαιο.

Αστικός σχεδιασμός και βιώσιμη κινητικότητα: ΣΟΑΠ και ΣΒΑΚ

Εργαλεία στρατηγικού αστικού σχεδιασμού και αστικής κινητικότητας αναφέρονται σε διαδικασίες διαβούλευσης πριν το τελικό στάδιο της θεσμοθέτησης. Για παράδειγμα:

  • Τα Σχέδια Ολοκληρωμένων Αστικών Παρεμβάσεων (ΣΟΑΠ) περιλαμβάνουν Πρόγραμμα Δράσης το οποίο τίθεται σε ανοιχτή διαβούλευση, με συστηματική καταγραφή, κωδικοποίηση και αξιολόγηση των απόψεων των πολιτών, των οργανώσεων και των φορέων εμπλέκονται. (βλ. ν. 2742/1999 (Α΄ 207) «Χωροταξικός σχεδιασμός και αειφόρος ανάπτυξη και άλλες διατάξεις»).
  • Τα Σχέδια Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας (ΣΒΑΚ) περιλαμβάνουν συγκρότηση ομάδας εργασίας με αντικείμενο την κατάρτιση του ΣΒΑΚ και ένα δίκτυο φορέων με συμμετοχή εμπλεκόμενων μερών (βλ. ν.4784/2021, Α΄ 40, «Η Ελλάδα σε κίνηση: Βιώσιμη Αστική Κινητικότητα – Μικροκινητικότητα – Ρυθμίσεις για τον εκσυγχρονισμό, την απλούστευση και την ψηφιοποίηση διαδικασιών του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών και άλλες διατάξεις».
%d bloggers like this: