Διαβούλευση και περιβαλλοντική εκτίμηση (2)

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ

Αυτό είναι το δεύτερο σύντομο άρθρο τεκμηρίωσης για την θεσμοθετημένη διαβούλευση στον χωρικό σχεδιασμό στην Ελλάδα. Το πρώτο μέρος μπορείτε να το βρείτε εδώ.

Η στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση ως εργαλείο-κλειδί για τη δημόσια διαβούλευση

Βάση για το σύνολο της νομοθεσίας της ΕΕ για την πρόσβαση στην περιβαλλοντική πληροφορία και τη συμμετοχή του κοινού στη διαδικασία λήψης αποφάσεων είναι η περίφημη Σύμβαση Aarhus, της Οικονομικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την Ευρώπη, την οποία η ΕΕ υπέγραψε το 1998 . Σύμφωνα με τη σύμβαση του Aarhus σχετικά με την πρόσβαση στις πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα, απαιτείται αποτελεσματική συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων προκειμένου οι πολίτες και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών να έχουν τη δυνατότητα να εκφράζουν, και ο φορέας λήψης των αποφάσεων να λαμβάνει υπόψη, απόψεις και ανησυχίες σχετικές με τις εν λόγω αποφάσεις, ενισχύοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τη λογοδοσία και τη διαφάνεια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων και συμβάλλοντας στην ευαισθητοποίηση του κοινού για περιβαλλοντικά θέματα και στην υποστήριξη εκ μέρους του κοινού των αποφάσεων που λαμβάνονται. Παράλληλα, οι ενδιαφερόμενοι πολίτες θα πρέπει να έχουν πρόσβαση στη δικαιοσύνη προκειμένου να προστατεύεται το δικαίωμα διαβίωσης σε περιβάλλον που εξασφαλίζει επαρκή προσωπική υγεία και ευημερία.

Τομή για την τυποποίηση των διαδικασιών διαβούλευσης ήταν η θεσμοθέτηση της εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Οδηγία 2001/42/ΕΚ. Από τη δεκαετία του 2000 σχέδια και προγράμματα υπόκεινται σε περιβαλλοντική εκτίμηση που στοχεύει στην προστασία του περιβάλλοντος. Η στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση σύμφωνα με το εθνικό και κοινοτικό δίκαιο είναι η διαδικασία εκτίμησης, αξιολόγησης και αντιμετώπισης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ενός σχεδίου ή προγράμματος η οποία περιλαμβάνει:

  • Την εκπόνηση Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)
  • Τη διεξαγωγή διαβουλεύσεων
  • Τη συνεκτίμηση της ΣΜΠΕ και των αποτελεσμάτων των διαβουλεύσεων κατά τη λήψη απόφασης
  • Την ενημέρωση σχετικά με την απόφαση αυτή.

Σήμερα, μελέτες σχεδίων που υπόκεινται σε διαδικασία Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης και εγκρίνονται μαζί με τις οικείες Στρατηγικές Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) μέσα από κοινές διαδικασίες διαβούλευσης είναι:

  • Σε χωροταξικό επίπεδο: τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια (ΠΧΠ), τα οποία αναφέρονται στις 13 περιφέρειες της χώρας και στα οποία συμπεριλαμβάνεται το Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας/Αττικής· τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια (ΕΧΠ), τα οποία είναι τομεακά για όλη την επικράτεια της χώρας· και τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια (ΘΧΠ).
  • Σε πολεοδομικό επίπεδο: τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ), τα οποία αναφέρονται σε επίπεδο δημοτικών ενοτήτων ή δήμων· τα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΕΠΣ) τα οποία αναφέρονται σε μικρότερες χωρικές ενότητες, εντός ενός δήμου ή διαδημοτικές· και άλλα εργαλεία ειδικού πολεοδομικού σχεδιασμού.
  • Σε επίπεδο αστικό/στρατηγικό: τα Σχέδια Ολοκληρωμένων Αστικών Παρεμβάσεων (ΣΟΑΠ).

Επιπλέον, επιμέρους προγράμματα, έργα και δραστηριότητες υπόκεινται σε περιβαλλοντική αδειοδότηση μέσω Αποφάσεων Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ), Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) ή και Στρατηγικές Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ), οι οποίες τίθεται σε διαβούλευση, με διαφοροποιημένους όρους και διαδικασίες.

Διοικητικές αρμοδιότητες και πρακτικές

Η κατεξοχήν αρμόδια υπηρεσία για την περιβαλλοντική εκτίμηση είναι η Διεύθυνση Περιβαλλοντικών Αδειοδοτήσεων (ΔΙΠΑ) στο  Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Σημαντικό εργαλείο βελτιστοποίησης των διαδικασιών περιβαλλοντικής αδειοδότησης είναι η ηλεκτρονική πλατφόρμα Ηλεκτρονικό Περιβαλλοντικό Μητρώο (ΗΠΜ), η οποία παρέχει πρόσβαση στη σχετική πληροφορία αλλά κατόπιν εγγραφής.

Τις διαδικασίες διαβούλευσης εκκινεί η εκάστοτε αρχή σχεδιασμού, δηλαδή ο εκάστοτε επισπεύδων του σχεδίου ή προγράμματος. Κατά περίπτωση, φορείς της δημόσιας διοίκησης (υπουργεία όπως π.χ. το Ανάπτυξης και Επενδύσεων, το Οικονομικών, το Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το Τουρισμού κ.α., Γενικές Γραμματείες και Διευθύνσεις, εταιρείες του δημοσίου, Περιφέρειες ή Δήμοι κ.ο.κ.) καλούν το ενδιαφερόμενο κοινό να διατυπώσει συνήθως εγγράφως και «επαρκώς τεκμηριωμένα» τις απόψεις του επί της ΣΜΠΕ των σχεδίων προς τη ΔΙΠΑ του ΥΠΕΝ.

Οι φάκελοι και το υλικό των σχεδίων και προγραμμάτων αναρτώνται κατά περίπτωση στις ιστοσελίδες των εκάστοτε αρχών σχεδιασμού ή, πάλι κατά περίπτωση, διατίθενται σε έντυπη μορφή σε ορισμένα σημεία. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, στο πλαίσιο των διαδικασιών διαβούλευσης αναρτούντο ή διατίθεντο στο κοινό μόνο οι ΣΜΠΕ και όχι οι ίδιες οι μελέτες των σχεδίων. Πιο πρόσφατη διοικητική πρακτική αποτελεί η ανάρτηση και των ίδιων των σχεδίων μαζί με τις οικείες ΣΜΠΕ. Σε γενικές γραμμές οι όροι ανάρτησης, πρόσβασης στην πληροφορία, οι προθεσμίες υποβολής σχολίων (εντός 20, 30 ή περισσότερων ημερών) ποικίλουν ανάλογα με το είδος του σχεδίου / προγράμματος.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι ανοιχτή δημόσια διαβούλευση προβλέπεται πρακτικά για όλες τις αδειοδοτήσεις που θεσπίζει το περιβαλλοντικό δίκαιο της ΕΕ. Παράδειγμα οι παρεκκλίσεις από τα όρια εκπομπών ατμοσφαιρικών ρυπαντικών ουσιών από μεγάλες μονάδες καύσης (πχ λιγνιτικούς σταθμούς) στο πλαίσιο της οδηγίας (ΕΕ) 2010/75 για τη βιομηχανική ρύπανση (Industrial Emissions Directive).


Το τρίτο άρθρο της σειράς για την διαβούλευση μπορείτε να το βρείτε εδώ.

One thought on “Διαβούλευση και περιβαλλοντική εκτίμηση (2)”

Comments are closed.

%d bloggers like this: